“Esbat” ve “Sabbat” nedir?
Esbat, sekiz büyük döngüsel şenliğin dışında Wicca ve cadılıkta her dolunayda tekrarlanan ritüel içeren kutlama toplantılarıdır. Bazı gelenekler yeni ayda, ay büyürken, ay küçülürken ve ay gökyüzünde gözükmediğinde de bu toplantıları tekrarlarlar.
Sabbat, İsrail kavminin dinlenme ve tapınma zamanı olan ve Cuma günbatımından Cumartesi günbatımına kadar devam eden süreden farklı bir kavramdır. Ortaçağda engizisyon tarafından katolik kilisesinin dogmalarını kabul etmeyen herkes -bu diğer tek tanrılı dinlerin mensuplarını da kapsıyordu- sapkınlıkla suçlandığından, sabbat terimi de böyle bir yanlış ilişkilendirilmenin ürünü olarak yanlış tanımlanmıştır.
Sabbat, Doreen Valiente’ye göre (An ABC on witchcraft,1973) Dionysian ayinlerde söylenen -Dionysos’un Sabadius olan sıfatından- “sabai” veya “evoi sabai” seslenişinden türemiş bir kelimedir ve mevsimsel döngüleri inançlarının ana eksenine oturtan pagan inanışlarındaki kutlama şenliklerine verilen addır.
(Burada kişisel bir not olarak şunu eklemeliyim:
Dionysos’tan ayrı olarak, Sabazios bir Phrygia tanrısı olarak kabul edilmiştir ve yunan panteonuna sonradan Dionysos’la bağdaştırılarak girmiştir. Yunanlıların bu tanrının Phrygia anatanrıçası Matar (Kybele)’ın kültüne bağlı olarak kutlanan şenliklerini betimleyen pek çok açıklaması vardır ve kültün kendisi de oldukça tartışmalı olsa da, su götürmez şekilde Anadolu kökenlidir. Eğer Valiente’nin teorisi doğruysa, Anadolu bağlantısı ve Anadolu’nun pagan gelenek üzerindeki tartışmasız etkisi bir kez daha karşımıza çıkar. Gerçekten de, daha ayrıntılı araştırıldığında, Anadolu daima ilksel olarak bir çok öğretiye kaynaklık etmiştir ve tüm bu bahsedilen konular aslında bizlere ve yaşadığımız topraklara yabancı değil, tersine aşina olduğumuz ve aynı kökten beslendiğimiz pek çok ortak nokta bulunduğunu belirtir. Bu konuda daha ayrıntılı yazdığım bazı makaleler için bkz:
veya http://www.hermetics.org/yazi-anad.html )
Bu şenlikler sekiz tanedir, isimleri ve tarihleri şunlardır:
* Samhain/Halloween - 31 ekim
* Yule/kış gündönümü - 21 aralık
* Imbolc/Candlemas - 2 şubat
* Ostara/ilkbahar ekinoksu (nevruz) - 21 mart
* Beltane/Mayday (bazen 30 nisan gecesi walpurgisnacht’la birlikte) - 1 mayıs
* Litha/yaz gündönümü - 21 haziran
* Lughnasadh/Lammas - 1 ağustos
* Mabon/sonbahar ekinoksu - 21 eylül
Bu tarihler astronomik olarak hesaplandığından birkaç günlük sapmalar yaşanabilir, kutlamalar ritüel amacı taşıdığından göksel saatle uyum içinde olmalıdır.
Sabbatlar genelde büyük ve küçük olmak üzere ikiye ayrılır, “lesser sabbats” ekinoks ve solstisleri -gündönümü- kapsayan ostara, mabon, litha ve yule; “greater sabbats” da dört ana kelt festivali olan imbolc, beltane, lughnasadh ve samhain’dir. Astronomik olarak güneşe odaklı olan “lesser sabbat” lar Margaret Murray’e göre Keltler hiç bir zaman tamamen güneşe odaklı bir sistem geliştirmedikleri için çok daha geç dönemde geleneğe girmiştir ki Murray bunu “solstitial invaders” dediği Roma’nın baskısından kaçan Saxon’ların ve diğer kabilelerin Keltlerle etkileşimine bağlar. Gene de, ekinokslar Britanya’da hiçbir zaman gözlenmediği için sadece solstis’leri kabul etmişlerdir diyerek savını sürdürür ki yoğun tartışmalara yol açan bir konudur. Diğer pagan geleneklerinin çoğu “lesser” ve “greater” tarzı bir ayrım yapmaz ve örneğin akdeniz kuşağındaki gelenekler için bu saçma ve gereksiz bir ayrımdır.
Bunun dışında üçüncü bir tür olarak; doğum ve ölüm, ergenliğe geçiş ve “handfasting” -yaşamı birleştirme/pagan evlilik kavramı- uygulamaları da esbat ve sabbat’lar gibi önemli yere sahiptir.
Sekiz şenlik hakkında kısaca bilgi vermek gerekirse: -ki ayrıntılı ve derin sembolizme sahiptirler-
Mabon, sonbahar ekinoksuna verilen addır ve son hasat zamanıyla birlikte ölerek yeraltına çekilen tanrının baharda yeniden dirilene kadar sonsuzluk ülkesinde geçirdiği dönemi başlatır.
Samhain, 31 ekimde kutlanır ve ölüm-yeniden doğum ve yaşamın sonsuz döngüsü gizemlerinin tecrübe edildiği bir şenliktir. Tanrıça yeraltına inerek tanrının yeniden doğumu ve ölülerin ruhlarına yeniden doğum için rehberlik eder.
Yule, yeraltına inen tanrının yeniden doğup yeryüzüne çıkmasının şenliğidir.
Imbolc, bir ışık şenliği olarak tanrıçanın yaşamı yeniden başlatan gücünün ve kışın bitişinin habercisidir.
Ostara, ilkbahar ekinoksunda kutlanır ve baharın geri gelişini, doğanın canlanışını haber verir, Tanrıça burada yaşam veren anne aspektindedir.
Beltane, en önemli ritüeli “hieros gamos” olan bir bereket şenliğidir, tanrı ve tanrıçanın ilahi birlikteliğini ve bundan doğan kozmik uyumun kutlanmasıdır.
Litha, yaz gündönümünde kutlanır ve yaratılışın eril formunun yüce şenliğidir. Gücü bugün doruk noktasına çıktıktan sonra mevsimsel döngü içinde zayıflamaya başlar.
Lammas, ilk hasat şenliğidir ve kadim yasaların, karma ve üçler kuralı gibi kavramların şenliğin ana noktasını oluşturduğu kutlamalardır.
convert this post to pdf.